Ders: Kriminoloji ve Kriptoloji

Öğretmen: Emine Derinkuyu / BAÜ Uzm. Lara Özer

Konu: Ayak İzi Analizi ve Kanıt Toplama

Sınıf: 1–2–3. Sınıf

Süre: 40 Dakika

Yaklaşım: UbD (Understanding by Design)

Ürün: Olay Yeri Ayak İzi Raporu

1. Aşama — İstenen Sonuçlar

   Büyük Fikirler

   • Ayak izleri, her varlığın arkasında bıraktığı “imza” gibidir ve kişiye/canlıya özel bilgiler taşır.
   • Bir ayak izinin derinliği, boyutu ve yönü; izi bırakanın hızı, ağırlığı ve gidiş yönü hakkında ipuçları verir.

   Kalıcı Anlamalar

   Öğrenciler:

   • Ayak izinin sadece bir şekil olmadığını, bir hikâye anlattığını anlar.
   • Farklı zeminlerde (çamur, kum, ıslak zemin) izlerin farklı görünebileceğini fark eder.
   • Dikkatli gözlemin, gizli bilgileri açığa çıkardığını kavrar.

   Temel Sorular

   • Ayak izi nedir?
   • Bir ayak izine bakarak o kişinin nereye gittiğini nasıl anlarız?
   • Ayak izleri bize hangi gizli ipuçlarını verebilir? (Ağırlık, hız, ayakkabı türü vb.)

   Bilgi

   Ayak izinin temel kısımları (topuk, parmak ucu), yürüyüş ve koşu izi farkı.

   Beceri

   İzleri ölçer, yönünü tayin eder, kalıp alma yöntemini (maket üzerinde) deneyimler ve gözlemlerini aktarır

   2. Aşama — Kanıtlar

   Performans Görevi

   Sınıfta oluşturulan yapay bir “olay yeri”ndeki (kum havuzu veya un serpilmiş zemin) ayak izlerini inceleyen öğrenciler; izlerin kime ait olabileceğini, izi bırakanın koşup koşmadığını ve hangi yöne gittiğini belirten bir “Dedektif Raporu” hazırlar.

   Değerlendirme Ölçütleri

   • İzin yönünü doğru tespit etme.
   • Ayakkabı desenlerini (taban yapısını) ayırt etme.
   • İzler arasındaki mesafeden hız tahmini yapma.

   Ölçme Araçları

   • Sözlü soru-cevap (Evet/Hayır sorgulaması).
   • İpucu-Şüpheli eşleştirme çalışma kağıdı.
   3. Aşama — Öğrenme Planı

   Ders Akışı (40 dk)

   • Giriş (5 dk): Sınıfın zeminine önceden kağıttan yapıştırılmış devasa veya garip ayak izleri yerleştirilir. “Sizce buraya kim geldi?” sorusuyla ders açılır.
   • Keşfetme (10 dk): Farklı ayak izi görselleri (hayvan, çocuk, yetişkin, çizmeli, spor ayakkabılı) incelenir. “Bu kişi ağır mı, hafif mi? Koşuyor mu, yürüyor mu?” tartışılır.

    Uygulama (20 dk):

   • Öğrenciler gruplara ayrılır.
   • Her gruba bir büyüteç ve cetvel verilir.
   • Hazırlanan izlerin boyutu ölçülür, fotoğraflanır veya kağıda kopyası çıkarılır.
   • İsteğe bağlı: Oyun hamuru ile ayak izi baskısı denemesi yapılır.

    Kapanış (5 dk): “En ilginç ipucu hangisiydi?” sorusu yanıtlanır ve dedektif rozetleri dağıtılır.

   Farklılaştırma

   1. Sınıflar İçin (Görsel ve Duyusal Odaklı):
   • İçerik: Karmaşık ölçümler yerine “Büyük-Küçük”, “Ön-Arka” kavramlarına odaklanılır.
   • Süreç: Ayakkabı tabanındaki desenleri (tırtıklı, düz, çizgili) oyun hamuruna bastırarak “iz bırakma” eylemini somutlaştırırlar.
   • Ürün: Kendi ayak izini bir kağıda çizip içini istediği renklerle boyayarak “Bu benim imzam” çalışması yapar.
   • Destek: Öğretmen, izlerin yönünü belirtmek için yere renkli oklar yapıştırabilir.
   2. Sınıflar İçin (Karşılaştırma ve Sınıflandırma Odaklı):
   • İçerik: İzlerin kime ait olabileceğine dair “Sınıflandırma” (Hayvan izi mi? İnsan izi mi? Bebek izi mi?) yapılır.
   • Süreç: “Islak ayak” ve “Kuru ayak” izi arasındaki farkı gözlemlerler. İzlerin derinliğine bakarak “Kimin çantası daha ağırdı?” tahmini yürütürler.
   • Ürün: İki farklı izi yan yana koyup benzerlik ve farklarını (Venn şeması gibi basit bir çizimle) gösteren küçük bir “Dedektif Notu” hazırlarlar.
   3. Sınıflar İçin (Analitik ve Teknik Odaklı):
   • İçerik: İzler arasındaki mesafe (adım boyu) üzerinden “Hız” ve “Hareket Yönü” analizi yapılır.
   • Süreç: Cetvel kullanarak ayak izinin uzunluğunu ölçerler. “Yürüyen birinin izi ile koşan birinin izi neden farklı mesafededir?” sorusu üzerine beyin fırtınası yaparlar.
   • Ürün: Olay yerindeki verileri (izin boyu, yönü, ayakkabı deseni, tahmini hız) içeren profesyonel bir “Olay Yeri İnceleme Raporu” doldururlar.
   • Teknik: Basit alçı kalıbı hazırlama veya pudra şekeri/un yardımıyla “görünmez izleri” açığa çıkarma deneyi yapabilirler.

   Beklenen Kazanımlar

   • Ayak izinin bir kanıt türü olduğunu tanımlar.
   • İzlerin büyüklük ve derinlik gibi fiziksel özelliklerini karşılaştırır.
   • Gözlemlerinden yola çıkarak mantıksal tahminlerde bulunur.

   Ev Görevi:

     Görev: Islak ayakla banyo paspasına veya bahçedeki toprağa bir iz bırak.

    Analiz: Kendi izin ile bir aile büyüğünün izini karşılaştır. Kimin parmak izleri daha belirgin? Kimin izi daha büyük? Farkları bir kağıda çiz.